Interview: Hoe is de interactieve webapplicatie Apartheid Revisited ontstaan?

Dorien Schuijt, 2 March 2018

Je kan er niet omheen: discussies en polemieken over racisme, zwart-wit tegenstellingen, kolonialisme, discriminatie, wit-privilege en maatschappelijke uitsluiting. Het Zuid-Afrikaanse Apartheidssysteem is gebaseerd op alle bovenstaande perikelen, terwijl er in de discussie weinig aan Apartheid wordt gerefereerd. Dat moest anders, dacht grafisch ontwerper Ruiter Janssen. Hij benaderde Bart Luirink van ZAM om hem te helpen met een webapplicatie waarin Bart zich ontfermde over de inhoudelijke kant. Jeffrey Braun (Design Director) en Luuk Schipperheyn (Developer) van Afdeling Buitengewone Zaken bouwden de webapplicatie. Ruiter zelf is verantwoordelijk voor het ontwerp. Ik ging in gesprek met Ruiter, Jeffrey en Luuk over de totstandkoming van de interactieve webapplicatie.

Het idee komt van Ruiter Janssen, maar waar is het eigenlijk begonnen?
Ruiter: Voor mij is het begonnen toen ik erachter kwam dat Apartheid pas 25 jaar geleden is afgeschaft. Ik wist daar beschamend weinig van af. Ik nam contact op met Bart Luirink (oud-correspondent Zuid-Afrika). Ik stelde voor om een datalandschap te maken, en vroeg hem daarin uit te leggen wat Apartheid nou eigenlijk is. Deze datalandschappen zijn foto’s die vol staan met informatie, voorheen was dit in print en niet interactief. Dat wilde ik eigenlijk een keer interactief maken. Daarnaast weten weinig mensen wat er in de recente historie is gebeurd. In hedendaagse discussies hoor je veel domme - nou ja, onredelijke - uitspraken. Kennis is een belangrijke basis voor het voeren van een goede discussie. Daar wilde ik graag iets aan bijdragen.
Jeffrey: Dit project biedt inhoud én mogelijkheden om te experimenteren. Dat maakte het voor ons interessant. Je ging dromen over wat websites konden zijn.
Luuk: Ik verwacht niet dat we mensen kunnen converteren die een racistische overtuiging hebben. Het is natuurlijk wel wat je hoopt.

apartheid_revisited_afdeling_buitengewone_zaken_1

Een website waardoor mensen beter kunnen bevatten wat Apartheid is?
Ruiter: Het is pijnlijk om dit onderwerp aan te snijden, maar ik wilde juist de vinger op de zere plek leggen en taboedoorbrekend zijn.
Jeffrey: Je hebt bijvoorbeeld de zwarte pieten discussie. Die is al jaren bezig. Mijn allereerste standpunt was: Waar maakt iedereen zich druk om? Het is toch nostalgie. Nu realiseer ik me dat het super bizar is dat ik mij daar niet druk om maakte. Je moet de geschiedenis kennen en ik denk dat veel mensen het woord Apartheid kennen, maar daar blijft het bij.
Luuk: De tijd is rijp. Mensen zoals Bart, die het hebben meegemaakt, worden ouder. Op een gegeven moment zijn ze niet meer in staat om hun kennis over te dragen.

Wie wil je hiermee bereiken?
Ruiter: Eigenlijk wil ik heel veel mensen bereiken. Ik heb niet per se één doelgroep. Maar voor onze generatie (lees: geboren in 1987) is het heel relevant. Daarnaast is het ook geschikt om de applicatie in de klas te bekijken en te bespreken, zonder dat het echt educatief materiaal is. Iets om een discussie over te kunnen voeren. Maar het is ook geschikt voor een ouder publiek. En internationaal. Het is eigenlijk heel breed.

zuid_afrika_apartheid_revisited

Het is geen standaard website. Heeft dit te maken met het onderwerp of dat jullie graag willen laten zien wat jullie in huis hebben?
Jeffrey: Ik denk dat het meer te maken heeft met het onderwerp. Het onderwerp vraagt om gelaagdheid, dus dat wilden we ook bieden met de website.
Luuk: Ik denk allebei, eigenlijk. Ik vind het ook wel vet om niet een standaard website te maken. Los van het onderwerp.

Waarom heb je gekozen voor een dak?
Ruiter: Ik had een schets van hoe de website eruit moest zien, maar nog niet de juiste locatie gevonden. Ik zat in Kaapstad, had een auto gehuurd en ging rondrijden. Uiteindelijk kwam ik iemand tegen in een café en die vertelde dat ik zijn dak met uitzicht op de Tafelberg wel kon gebruiken. Zo geschiedde.

apartheid_revisited_afdeling_buitengewone_zaken_1

We hebben het over ‘website’, maar dat woord schiet eigenlijk tekort.
Ruiter: Daar zit ik zelf ook altijd mee. Laten we het applicatie noemen.
Jeffrey: Het is een experience. Ruiter zei: “Die datalandschappen die ik maak voor de krant. Iedereen gooit die krant de volgende dag weg.” En dat deed me denken om een ruimte te creëren die eeuwig kan bestaan. Dan moet je wel iets neerzetten wat een legacy kan worden. In ieder geval iets wat kan uitgroeien tot iets groots: de nieuwe standaard.

Afdeling Buitengewone Zaken staat bekend om de fysieke installaties, dit is enkel online. Ook Ruiter Janssen publiceert veel in fysieke media.
Ruiter: Bart heeft veel boeken geschreven over Zuid-Afrika. Voor hem is het mooi om zijn visie en kennis te delen met een breder publiek. Online is veel toegankelijker en laagdrempeliger. Dat is toch veel waard.
Jeffrey: En ik voel de fysicaliteit. Ruiter gebruikt dan ook vaak zijn eigen lichaam om dat in zijn werk te benadrukken. De menselijke maat.
Luuk: Dat zit ook altijd in zijn werk. Hij begint in de echte wereld. Hij gaat stapelen en knippen. Dat is ook één van de redenen waarom we hebben gekozen voor een 3D-omgeving. Je hebt perspectief.

Menselijke_maat_apartheid_revisited

Hebben jullie keuzes gemaakt op basis van originaliteit of functionaliteit?
Jeffrey: Abstract hebben we geprobeerd een toekomst te bedenken.
Luuk: In onze eerste brainstorm hadden we het over het ervaren van hoe het is om gemarginaliseerd te zijn.
Jeffrey: Terwijl je aan het zoeken bent, ontstaat er een wereld. Dat was eigenlijk het idee, maar dat was een ideaalbeeld van hoe een website zou moeten zijn. De realiteit haalt je in. Alle vette ideeën die je hebt, daar kun je er drie van uitvoeren. Die drie ideeën moet je binnen een bepaald tijdsbestek uitvoeren. Wij zijn namelijk nog tien miljoen andere projecten aan het doen.

Dus de technologie loopt achter op wat je eigenlijk wil maken?
Jeffrey: De realiteit is dat we voor nu één developer in huis hebben. (We zoeken overigens nog een full-stack developer.) Er zit een hele praktische kant aan het verhaal. Tegelijkertijd zie ik wel al die kansen liggen. We hebben de eerste versie, maar wat is nu de tweede versie? Dat is nu de vraag.

Waar zit veel energie in dat je nu eigenlijk niet ziet?
Luuk: Experimenten die zijn afgeschoten. We hebben zoveel dingen geprobeerd, maar dat is waar voor ons het hele project om draaide. We hebben o.a. gekeken naar manieren van hoe de camera moet bewegen als jij je muis beweegt, navigatie met een 3D-pijl, hoe objecten door de ruimte staan en gekke animaties die niet bleken te werken.
Ruiter: Ja, het experimenteren met Luuk om het platform toegankelijk en gebruiksvriendelijk te maken. Nu klik je er doorheen en is dat heel vanzelfsprekend. We hebben zo veel geprobeerd en weggegooid. Dat hebben we niet voor niks gedaan, want anders waren we nu niet hier gekomen.

waarom_apartheid_revisited

Wat was de grootste uitdaging?
Ruiter: Het was lastig om de foto’s naar een 3D-wereld te trekken. Dat was ook wel een uitdaging. Ik heb ook nog heel lang gedacht dat we beter opnieuw moesten beginnen. Het is maar goed dat we met Luuk behoorlijk geëxperimenteerd hebben. Uiteindelijk lukte het ons om een slag te maken naar een digitale context.
Jeffrey: Ik moest de tijd bewaken. Het lastigste is dat je enerzijds heel graag een experiment wil draaien en anderzijds niemand oneindig veel uren te besteden heeft. Dat vond ik het moeilijkste, want je wil graag de tijd nemen voor alles. De realiteit is dat het eigenlijk niet kan, dus dan ga je kijken naar welke features je vet vindt die we erin willen hebben. Dat is dan de moeite waard om tijd in in te steken. In de samenwerking was dat een soort spel dat we iedereen moesten laten winnen.

Hoe hopen jullie dat dit wordt ontvangen?
Jeffrey: Ik hoop dat iedereen voorbij gaat aan alle technologische features. Dat je de website opent alsof je zo een website iedere dag bezoekt. Vrijwel niemand zit dagelijks in een 3D-wereld waar je content tot je neemt. Bezoekers moeten de website omarmen en de content absorberen, dat staat voorop. Dan hebben wij eigenlijk ons werk goed gedaan.
Luuk: Het is een unieke website, dus gaat hij waarschijnlijk door veel mensen gedeeld worden. Hopelijk bereiken we ook mensen die in eerste instantie geïnteresseerd zijn in mooie dingen en dan per ongeluk van alles leren over Apartheid.
Ruiter: Het kan alle kanten op, want het is een heel gevoelig onderwerp. Ik hoop natuurlijk dat het goed wordt ontvangen, maar ik vind het belangrijker dat dit project een positieve bijdrage levert aan het publieke debat.

vlag_apartheid_revisited

Hoe komen jullie tot nieuwe ideeën?
Jeffrey: Er is een bepaald voorstellingsvermogen nodig om te bedenken wat een website kan zijn of hoe kan je er doorheen vliegt. We hebben veel sessies gehad met verschillende mensen. Ik herinner me één moment dat ik een presentatie in elkaar had geramd waar we eigenlijk door de website vlogen met meerdere lagen. Hier is het idee ontstaan.
Luuk: Toen zaten we al ver in de brainstorm, dat was eigenlijk de conclusie.
Jeffrey: We zijn niet gestart met het maken van een lomp prototype.

Wat was mooi tijdens dit proces?
Ruiter: Voor mij was dat het moment dat alles samenkwam. Het development van Luuk, de tekst van Bart en het ontwerp van mij. Je kon er ineens doorheen klikken. Dat was wel een magisch moment.
Luuk: De ruimte voor improvisatie. We wisten nog niet precies waar we naartoe gingen. Jeffrey kwam op een gegeven moment met de term ‘jazzen’. Ik heb het zelf nooit eerder op deze manier gedaan. Normaal gesproken is het proces strak vastgelegd. Bepaalde dingen hebben een deadline. Dit hebben we aan het begin los gelaten. We gingen samen achter de computer zitten. Ruiter had een idee en ik implementeerde dat zo snel mogelijk. Hier kan je meteen op reflecteren en een kleine iteratie doen.
Jefffrey: We hebben nu een nieuwe jazz standaard neergezet!

auteur
Dorien Schuijt
Dorien Schuijt

Als Content Creator duikt Dorien het veld in op zoek naar spraakmakende verhalen. Ze blogt onder andere over de Dutch Design Week, nieuwe vormen van publieksparticipatie en disruptieve ontwerpmethoden. Zo laat ze ons en jullie op een andere manier naar de wereld kijken.